ತೂತು ಬಿದ್ದ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆ: ಹ್ಯಾಬಿಟಾಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೌನ ರೋದನ!

ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಹೋದಾಗ, ಆ ಕಾಡು 'ಎ' ಮತ್ತು 'ಬಿ' ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾಡಿನ ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಎಳೆದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗೆರೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಇದೊಂದು ದಾಟಲಾಗದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಡೆ. 500 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದ ಕಾಡು, ತಲಾ 250 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ನ ಎರಡು ತುಂಡುಗಳಾದಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ 'ಕ್ಯಾರಿಯಿಂಗ್ ಕೆಪ್ಯಾಸಿಟಿ' (Carrying Capacity) ಅರ್ಧಕ್ಕರ್ಧ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬದುಕಲಾರದೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ನಾವು ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ರಸ್ತೆಯನ್ನೋ, ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಕಾಲುವೆಯನ್ನೋ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಲೈನ್‌ ಅನ್ನೋ ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದು ಕೇವಲ 'ಅಭಿವೃದ್ಧಿ' ಮತ್ತು 'ಸಂಪರ್ಕ'. "ಬರೀ 30 ಅಡಿ ಜಾಗ ತಾನೇ ಹೋಗಿದ್ದು? ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಮೈಲುಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಡು ಹಾಗೇ ಇದೆಯಲ್ಲ?" ಎಂದು ನಾವು ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನಾಳುವ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಮಾಧಾನಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ (Ecology) ಪ್ರಕಾರ, ಅಖಂಡವಾಗಿದ್ದ ಕಾಡನ್ನು ಹೀಗೆ ಇಬ್ಭಾಗ ಮಾಡುವುದು, ಒಂದು ಜೀವಂತ ಪ್ರಾಣಿಯ ನರಮಂಡಲವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಂತೆ.

ಇದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ "ಹ್ಯಾಬಿಟಾಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್" (Habitat Fragmentation) ಅಥವಾ 'ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ವಿಘಟನೆ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಹೇಗೆ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಿವೆ? ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೂ ಕುತ್ತೇ? ಇದರ ಆಳವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಏನಿದು ಹ್ಯಾಬಿಟಾಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್? (ದ್ವೀಪಗಳಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಡುಗಳು)

ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗಾಜಿನ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಅದು ಹೇಗೆ ನೂರಾರು ಚೂರುಗಳಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಅಖಂಡ ಕಾಡುಗಳು ರಸ್ತೆ, ರೈಲ್ವೆ, ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಹೈಟೆನ್ಷನ್ ಲೈನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಿವೆ. ಇದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ "ಇನ್ಸುಲರೈಸೇಶನ್" (Insularization) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಕಾಡುಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲಿದ್ದರೂ, ಅವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ದ್ವೀಪಗಳಂತೆ ಆಗುತ್ತಿವೆ.

ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ "Theory of Island Biogeography" ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತವಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಕಾಡಿನ ತುಂಡು ಚಿಕ್ಕದಾದಷ್ಟೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬದುಕಬಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹುಲಿ ಅಥವಾ ಆನೆಗೆ ಬದುಕಲು, ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ನೂರಾರು ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅಖಂಡ (Contiguous) ಕಾಡು ಬೇಕು.

ಆದರೆ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ಹೋದಾಗ, ಆ ಕಾಡು 'ಎ' ಮತ್ತು 'ಬಿ' ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾಡಿನ ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಎಳೆದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗೆರೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಇದೊಂದು ದಾಟಲಾಗದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಡೆ. 500 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಇದ್ದ ಕಾಡು, ತಲಾ 250 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ನ ಎರಡು ತುಂಡುಗಳಾದಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ 'ಕ್ಯಾರಿಯಿಂಗ್ ಕೆಪ್ಯಾಸಿಟಿ' (Carrying Capacity) ಅರ್ಧಕ್ಕರ್ಧ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬದುಕಲಾರದೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಕಾರಿಡಾರ್ ಬ್ರೇಕೇಜ್: ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಸ್ತೆ ಬಂದ್!

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಆನೆಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಒಂದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ತಲತಲಾಂತರದಿಂದ ಆನೆಗಳ ನಾಯಕಿಗೆ (Matriarch) ನೀರಿನ ಸೆಲೆಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆ, ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬ 'Cognitive Map' ಅಥವಾ ನೆನಪಿನ ನಕ್ಷೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು "ಎಲಿಫೆಂಟ್ ಕಾರಿಡಾರ್" (Elephant Corridor) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮೈಲುಗಟ್ಟಲೆ ಉದ್ದದ ತೆರೆದ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು (Open Canals) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಫೆನ್ಸಿಂಗ್ ಹಾಕಿದಾಗ, ಈ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳು ಕಟ್ ಆಗುತ್ತವೆ. ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಬಂದಾಗ, ಏಕಾಏಕಿ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಕಾಲುವೆ ಅಡ್ಡ ಬಂದರೆ ಅವು ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಒತ್ತಡದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು (Cortisol levels) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.

ದಾರಿ ಸಿಗದ ಆನೆಗಳು ಹತಾಶಗೊಂಡು ಪಕ್ಕದ ಅಡಿಕೆ ತೋಟಕ್ಕೋ, ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗೋ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಗೋ ನುಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಅದು ಅತಿಕ್ರಮಣವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಬದುಕುವ ದಾರಿಯ ಹುಡುಕಾಟ. ಇಂದು ಹಾಸನ, ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ 'ಮಾನವ-ಆನೆ ಸಂಘರ್ಷ'ಕ್ಕೆ ಆನೆಗಳು ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಬಂದ್ ಮಾಡಿ, ನಮ್ಮ ರಸ್ತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮಾನವನ ಯೋಜನೆಗಳೇ ಕಾರಣ. ಕಾರಿಡಾರ್ ಮುಚ್ಚುವುದು ಎಂದರೆ ಆನೆಗಳ ವಂಶವೃಕ್ಷವನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿದಂತೆ.

"ಎಡ್ಜ್ ಎಫೆಕ್ಟ್" (Edge Effect): ಕಾಣದ ಹಂತಕ

ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ, ಆದರೆ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯ. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು "ಕೋರ್ ಏರಿಯಾ" (Core Area) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು ನೇರವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ, ತೇವಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತಲು ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬದುಕಬಲ್ಲ ಸಾವಿರಾರು ಬಗೆಯ ಕಪ್ಪೆಗಳು, ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು (Fungi) ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಿವೆ.

ಆದರೆ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯೆ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಕಾಲುವೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕಾಡು ಇಬ್ಭಾಗವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ (Edges) ಬಿಸಿಲು ನೇರವಾಗಿ ಬೀಳಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ತಾಪಮಾನ ಏರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶ ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು "ಎಡ್ಜ್ ಎಫೆಕ್ಟ್" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ, ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಯ ಸುಮಾರು 500 ಮೀಟರ್‌ವರೆಗಿನ ಕಾಡು ತನ್ನ ನೈಜ 'ಮೈಕ್ರೋ ಕ್ಲೈಮೇಟ್' (Micro-climate) ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತೇವಾಂಶವನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಉಭಯವಾಸಿಗಳು (Amphibians) ಚರ್ಮ ಒಣಗಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ರಾಜಹಾವಿನಂತಹ ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಲು ಬೇಕಾದ ತಂಪಾದ ಜಾಗ ಸಿಗದೆ ಪರದಾಡುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ, ರಸ್ತೆ ಕೇವಲ ಡಾಂಬರು ಹಾಕಿದ ಜಾಗವನ್ನಷ್ಟೇ ಹಾಳು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕಾಡಿನ ಗುಣವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಜೀನ್ ಫ್ಲೋ (Gene Flow) ಮತ್ತು ಜೆನೆಟಿಕ್ ಐಸೋಲೇಷನ್

ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅವುಗಳ ಜೀನ್ (Gene) ಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿರಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಕಾಡಿನ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಡಿನ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹುಟ್ಟುವ ಮರಿಗಳು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು "ಜೀನ್ ಫ್ಲೋ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾಡನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುತ್ತವೆ (Genetic Isolation).

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆಯ ಸಿಂಹಬಾಲದ ಕೋತಿಗಳು (Lion-tailed Macaques), ಅಘನಾಶಿನಿ ಕಣಿವೆಯ ಕೋತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳು ಅಡ್ಡ ಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾದಾಗ, ಒಂದೇ ಚಿಕ್ಕ ಗುಂಪಿನಲ್ಲೇ ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ಅಣ್ಣ-ತ ತಮ್ಮಂದಿರ ನಡುವೆಯೇ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ (Inbreeding) ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಇದರಿಂದ "ಇನ್‌ಬ್ರೀಡಿಂಗ್ ಡಿಪ್ರೆಷನ್" (Inbreeding Depression) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹುಟ್ಟುವ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು "Extinction Debt" ಅಥವಾ 'ವಿನಾಶದ ಸಾಲ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ರಸ್ತೆ ಮಾಡಿದ ಪರಿಣಾಮ ತಕ್ಷಣ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ 50 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆ ಪ್ರಭೇದವೇ ಬಂಜೆತನದಿಂದ ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಹಾವಳಿ (Invasive Species)

ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಡು ಕಡಿದು ಮಣ್ಣನ್ನು ಅಗೆದಾಗ, ಆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಕಳೆಗಿಡಗಳು ಬೇಗನೆ ಬೇರೂರುತ್ತವೆ. ಕಾಡಿನ ಒಳಗೆ ಜೆಸಿಬಿ, ಲಾರಿಗಳು ಹೋದಾಗ, ಅವುಗಳ ಟಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಮೂಲದ ಕಳೆಗಿಡಗಳ ಬೀಜಗಳು ಕಾಡಿನ ಗರ್ಭವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲ್ಯಾಂಟಾನ (Lantana Camara), ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಗಿಡ (Eupatorium) ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥೇನಿಯಂನಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳು, ಕಾಮಗಾರಿ ನಡೆದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಗಿಡಗಳು ಬೆಳೆಯದಂತೆ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ (Allelopathy).

ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕಾಡಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಆನೆ, ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಆಹಾರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಂಗಾಲಾದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಾಡಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಹುಲಿ-ಚಿರತೆಗಳೂ ನಾಡಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೆಸಿಬಿ ಓಡಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ, ರೈತನ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಆನೆ ಕಾಟವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಕಳೆಗಿಡಗಳು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಒಣಗಿ, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು (Forest Fire) ಹರಡಲು ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ರೋಡ್ ಕಿಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆ ಬಲಿಗಳು (Death Traps)

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಘಾಟಿ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಆಗಾಗ ನೋಡುವ ದೃಶ್ಯವೆಂದರೆ ವಾಹನಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಿಯಾದ ಹಾವು, ಕಪ್ಪೆ, ಮುಂಗುಸಿ ಅಥವಾ ಕಾಡುಬೆಕ್ಕುಗಳು. ಇದನ್ನು "ರೋಡ್ ಕಿಲ್" (Road Kills) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿ ಸಂಚರಿಸುವ ನಿಶಾಚರಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಹನದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿ ಅಲ್ಲೇ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಕ್ರದಡಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಇನ್ನು ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳ 'ತೆರೆದ ಕಾಲುವೆಗಳು' (Open Canals) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಮರಣ ಬಾವಿಗಳಿದ್ದಂತೆ. ಈ ಕಾಲುವೆಗಳ ದಡವನ್ನು ಸಿಮೆಂಟ್ ನಿಂದ ಕಡಿದಾಗಿ (Steep slopes) ನಿರ್ಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಇಳಿಯುವ ಜಿಂಕೆ, ಕಾಡೆಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಆನೆ ಮರಿಗಳು ನೀರು ಕುಡಿದ ನಂತರ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಲಾಗದೆ ಜಾರಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಈಜಲಾಗದೆ, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಆಯಾಸದಿಂದ ನರಳಿ ಆ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನೂರಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೀಗೆ ಅನಾಥವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ದಾಟಲು ಮೇಲ್ಸೇತುವೆ (Animal Overpass) ಅಥವಾ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವಿವೇಚನೆ ನಮ್ಮ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

ಕೆನೋಪಿ ಬ್ರೇಕೇಜ್: ಮಂಗಗಟ್ಟೆಗಳ ಆಕಾಶ ಕಳಚಿದಾಗ

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಮಲಬಾರ್ ಹಾರುವ ಅಳಿಲುಗಳು (Malabar Flying Squirrels) ಮತ್ತು ಮಂಗಗಟ್ಟೆಗಳು (Arboreal animals) ಇವೆ. ಇವು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮರಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತಾಕಿಕೊಂಡಿರುವುದೇ (Canopy Continuity) ಇವುಗಳ ರಸ್ತೆ.

ಆದರೆ ಅಗಲವಾದ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮರಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಕಡಿದಾಗ, ಈ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಸಂಪರ್ಕ (Canopy Bridge) ಕಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಳಿದು ರಸ್ತೆ ದಾಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅವು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಂಹಬಾಲದ ಕೋತಿಗಳು ಮರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯಲು ತುಂಬಾ ಹೆದರುತ್ತವೆ. ರಸ್ತೆಗಳು ಅವುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತಡೆದುಬಿಡುತ್ತವೆ.

ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಡ್ಡಿ

ಇದು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ, ಆದರೆ ಇಡೀ ಕಾಡಿನ ಉಳಿವಿಗೇ ಕುತ್ತು ತರುವ ಸಮಸ್ಯೆ. ಕಾಡಿನ ಮರಗಳು ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಕೀಟಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ (Pollination) ನಡೆಯಬೇಕು. ಅಂಜೂರದಂತಹ (Fig trees) ಮರಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಣಜಗಳೇ (Wasps) ಬೇಕು.

ಆದರೆ ಫ್ರ್ಯಾಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ ಆದಾಗ, ಈ ಸಣ್ಣ ಕೀಟಗಳು ಬಿಸಿಲ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಸ್ತೆ ಅಥವಾ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಆ ಖಾಲಿ ಜಾಗ ಒಂದು ಮರುಭೂಮಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಾಡಿನ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮರಗಳಿಗೆ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶವಾಗದೆ, ಕಾಯಿ ಬಿಡುವುದು ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹೊಸ ಸಸಿಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ (Recruitment Failure). ಹೀಗೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷ ಬದುಕುವ ಮರಗಳು, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸದೆಯೇ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು "ಲಿವಿಂಗ್ ಡೆಡ್" (Living Dead) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

9. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ vs ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ: 'ಗ್ರೀನ್ ವಾಷ್' ಎಂಬ ಸುಳ್ಳು

ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕಾಡನ್ನು ಕೇವಲ 'ಮರಗಳ ಗುಂಪು' ಎಂದು ನೋಡುತ್ತವೆ. ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಕಾಡು ಕಡಿದಾಗ, "ನಾವು ಕಡಿದ ಮರಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಎರಡರಷ್ಟು ಸಸಿ ನೆಡುತ್ತೇವೆ" (Compensatory Afforestation - CAMPA) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಇದೊಂದು ಹಸಿ ಸುಳ್ಳು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ 'ರೈನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್' (Rainforest) ಅನ್ನು, ಎಲ್ಲೋ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಡುವ ನೀಲಗಿರಿ ಅಥವಾ ಅಕೇಶಿಯಾ ಏಕಜಾತಿಯ ತೋಪುಗಳು (Monoculture Plantation) ಎಂದಿಗೂ ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಡು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮರಗಳಲ್ಲ; ಅದು ಮಣ್ಣು, ನೀರು, ಕೀಟ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಒಂದು ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ. ಒಂದು ಒಡೆದ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಅನ್ನು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಅಂಟು ಹಾಕಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಒಡೆದ ಕಾಡನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

"ಒಂದು ರಸ್ತೆ ತಾನೇ?" ಎಂಬ ನಮ್ಮ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಮಾತು, ಕಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೀಡುವ ಪೆಟ್ಟು ಊಹಿಸಲಾಗದ್ದು. ಹ್ಯಾಬಿಟಾಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ ಎನ್ನುವುದು ಕಾಡಿಗೆ ತಗುಲಿದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇದ್ದಂತೆ. ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಾ, ಇಡೀ ಜೀವಸಂಕುಲವನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ನೀರು ಬೇಕು, ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಕು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮನೆಯನ್ನು ಒಡೆದು, ಅವುಗಳ ದಾರಿಯನ್ನು ಬಂದ್ ಮಾಡಿ ಪಡೆಯುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಷ್ಟು ದಿನ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಬಿಡದಿದ್ದರೆ, ಅವು ನಮ್ಮ ದಾರಿಗೆ ಬಂದೇ ಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅನಿವಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಟುವಾದ ನಿಯಮ.

(ವಿವಿಧ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜರ್ನಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (Ecological Studies), ಬಯೋ-ಡೈವರ್ಸಿಟಿ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಡೇಟಾ ಆಧರಿಸಿ ಲೇಖನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.)