| ನಾಗರಾಜ ವೈದ್ಯ, ಸಂಪಾದಕ, ಟೆಕ್ ವೈದ್ಯ
ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ವಿಫಲವಾದ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದಿದೆ. ಆದರೂ ನಾವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅದೇ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೊರಟಿದ್ದೇವೆಯೇ? ನದಿ ನೀರು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವುದು ವ್ಯರ್ಥವೇ? ಈ ಲೇಖನ ಓದಿ.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯನ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸುವ ಹಪಾಹಪಿ ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆದಿದೆ. ನದಿ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕಿದಾಗ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಬೃಹತ್ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳು ಅಥವಾ ರಿವರ್ ಡೈವರ್ಶನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ಗಳು ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕುಲದ ಮೇಲೆ ಎಸಗಿದ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀವು ಒದಗಿಸಿದ ಜಾಗತಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ವೈಫಲ್ಯಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಪರಿಸರ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಗಂಭೀರ ದಾಳಿಗಳು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನಡುವೆ ಹರಿಯುವ ರಿಯೋ ಗ್ರಾಂಡೆ ಅಥವಾ ರಿಯೋ ಬ್ರಾವೋ ನದಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ನೋಡೋಣ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅತಿಯಾದ ನೀರು ಹೀರುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಓವರ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾಕ್ಷನ್ ಹೇಗೆ ಒಂದು ಜೀವಂತ ನದಿಯನ್ನು ಸಾಯಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಡ್ಯಾಮ್ಗಳು ಮತ್ತು ತಿರುವುಗಳಿಂದಾಗಿ ನದಿಯ ನೀರು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವುದೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನದಿಯನ್ನೇ ನಂಬಿದ್ದ ಅಪಾರ ಜಲಚರಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರರ ಬದುಕು ಮೂರಾಬಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗದ ನಿಯಮವನ್ನು ಮೀರಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿದೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮರ್ರೆ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಬೇಸಿನ್ ಯೋಜನೆಯು ಮಾನವನ ದುರಾಸೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಂತಿದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅತಿಯಾದ ಕೃಷಿ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ನದಿ ಒಣಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವೈಫಲ್ಯವೆಂದರೆ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು. ನೀರಿನ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಥವಾ ಇನ್ವೇಸಿವ್ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಕಿತ್ತಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೇಗೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳು ಕೇವಲ ಪರಿಸರವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಹದಗೆಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನೈಲ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ವಿವಾದಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಈಜಿಪ್ಟ್, ಸುಡಾನ್ ಮತ್ತು ಎಥಿಯೋಪಿಯಾ ನಡುವಿನ ನೈಲ್ ನದಿ ತಿರುವು ಸಂಘರ್ಷವು, ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕು ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ದಾರ ಮಾಡಿಕೊಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಥಿಯೋಪಿಯಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಈಜಿಪ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುವ ಭೀತಿ ಮತ್ತು ಡೆಲ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಶದ ಆತಂಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಹಂಚಿಕೆಯು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವೈಷಮ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿ ನಲುಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಹಿಮನದಿಗಳು ಕರಗುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿವೆ.
ಚೀನಾದ ಆಂತರಿಕ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಝಾಂಗ್ ನದಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾದ ನೀರಿನ ಕಚ್ಚಾಟವು ಮಿಲಿಟಿಯಾ ಫೈಟ್ಗಳ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ್ದು ಆಘಾತಕಾರಿ. ನೀರಿಗಾಗಿ ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಕೊಲ್ಲುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ್ದು, ಈ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಒಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಇರಾಕ್ನ ಬಸ್ರಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಅಪ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ದೇಶಗಳ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೆಳಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ನೀರು ಸಿಗುತ್ತಿರುವುದು ದುರಂತ.
ಆದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ವಿಫಲತೆಯೇ ಆಗಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಕಡೆ ಜನಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ವಿನಾಶವನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ, ಮಯನ್ಮಾರ್ ಮತ್ತು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ನಡುವಿನ ಸಲ್ವೀನ್ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ವಿರೋಧ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಬೃಹತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಇದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದೆ. ತೈವಾನ್ನ ಕಾಂಗ್ ವೇ ಕೌ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಡೈವರ್ಶನ್ ಯೋಜನೆಯು ಸರಿಯಾದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಚ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜಾಗತಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ. ನದಿಯೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಹರಿಯುವ ನೀರಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಜೀವಂತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ರಿಯೋ ಗ್ರಾಂಡೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಿಂಧೂ ನದಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವುದು ಕೆಟ್ಟ ಯೋಜನೆ, ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾರ್ಥ. ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಅಥವಾ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವು ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಮನುಕುಲದ ಪಾಲಿಗೆ ಮರಣ ಶಾಸನವಾಗಬಲ್ಲವು. ನಿಸರ್ಗದ ಸಹಜ ಹರಿವಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಬದಲು, ಮಳೆನೀರು ಕೊಯ್ಲು, ಕೆರೆಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಲಮೂಲಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಮಾರ್ಗಗಳೇ ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ನದಿ ತಿರುವು: ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಪಾಲಿಗೆ ಮರಣ ಶಾಸನವೇ?
ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ, ನಮ್ಮದೇ ದೇಶದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಭಾರತದ ಜಲದ ಕಣಜ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಹೊರಟಿರುವುದು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಸರಿ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಕೇವಲ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲಲ್ಲ, ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜೀವನಾಡಿ. ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ನದಿಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುವುದು ಎಂದರೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುತ್ತಿಗೆ ಹಿಸುಕಿದಂತೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಭೂಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈ ರಚನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಊಹಿಸಲಾಗದ ಅನಾಹುತಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವಾದವೆಂದರೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನದಿ ನೀರು ಸಮುದ್ರ ಸೇರಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ನದಿ ನೀರು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಿಂದ ರಭಸವಾಗಿ ಹರಿದು ಬರುವ ಸಿಹಿ ನೀರು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವುದರಿಂದಲೇ ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹರಿವು ನಿಂತರೆ ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪು ನೀರು ಭೂಮಿಯ ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗಿ, ಕರಾವಳಿಯ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಎತ್ತಿನಹೊಳೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ, ನೀರು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ನಷ್ಟ ಎಂಬ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಾದವನ್ನೇ ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಚನೆಯು ಇಂತಹ ಬೃಹತ್ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ವಯನಾಡು ದುರಂತಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ. ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವುದು, ಡ್ಯಾಮ್ಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ಪದರಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿಯಾದ ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳ ಕಂಪನದಿಂದ ಭೂಕುಸಿತದ ಸಾಧ್ಯತೆ ನೂರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ನೇತ್ರಾವತಿ ಅಥವಾ ಬೆಡ್ತಿ ನದಿಗಳ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡರೆ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬೆಟ್ಟಗಳೇ ಕುಸಿದು ಊರುಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಕಳೆದ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮಳೆಯ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವರ್ಷ ವಿಪರೀತ ಮಳೆಯಾದರೆ, ಮುಂದಿನ ವರ್ಷವೇ ಬರಗಾಲ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಬಯಲುಸೀಮೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ಜೂಜಾಟವಷ್ಟೇ. ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ನೀರಿಲ್ಲದ ಸಮಯ ಬಂದರೆ, ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಕಟ್ಟಿದ ಪೈಪ್ಲೈನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳು ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ ಹೊರತು ಯಾರ ದಾಹವನ್ನೂ ನೀಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ದಟ್ಟ ಕಾಡು ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಮಾನವರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಆನೆಗಳು, ಹುಲಿಗಳು ಕಾಡು ಬಿಟ್ಟು ನಾಡಿಗೆ ಬರುವುದು ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳ ಪರೋಕ್ಷ ಪರಿಣಾಮವೇ ಆಗಿದೆ. ಕಾಡಿನ ನಾಶದಿಂದ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡು, ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆಗೆ ನಾವೇ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿಯೂ ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹಲವು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಿ, ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚ ಊಹೆಗೂ ನಿಲುಕದ್ದು. ಅಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕೆರೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಳೆ ನೀರು ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮರುಬಳಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿದರೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ರೈತರು ಈಗಾಗಲೇ ಅಕಾಲಿಕ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ನಾಶದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಅವರ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅವರ ಬದುಕು ಬೀದಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.
ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮದ ಮೇಲೂ ಇದು ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ. ನದಿಯು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಅಳಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮೀನುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ನದಿ ನೀರನ್ನು ತಡೆದರೆ ಅಳಿವೆಗಳು ಬತ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಲವಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೀನುಗಳ ಮೊಟ್ಟೆ ಒಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಕರಾವಳಿಯ ಸಾವಿರಾರು ಮೀನುಗಾರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಕುತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಳಾದರೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಮೀನುಗಾರರ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಇಡೀ ಕರಾವಳಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಬದುಕು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾಡೇ ದೇವರು ಮತ್ತು ಬದುಕು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹತ್ಯೆಯೂ ಹೌದು. ಕಾಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಬಂದವರನ್ನೇ ಹೊರಹಾಕಿ, ಕಾಡು ನಾಶ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತರುವುದು ಎಂತಹ ವಿಪರ್ಯಾಸ? ಈ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವವರು ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳೇ ಹೊರತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಅಥವಾ ತಿರುವು ಎಂಬುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಾಡಿಮಿಡಿತವನ್ನು ಅರಿಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಹಂಕಾರದ ಪರಮಾವಧಿ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿ. ಆ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ತೂತು ಕೊರೆದು ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಹೋಗುವುದು ಮೂರ್ಖತನ. ನಮಗೆ ಬೇಕಿರುವುದು ಬೃಹತ್ ಪೈಪ್ಲೈನ್ಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಮಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಬಳಸುವ ಜ್ಞಾನ. ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ನೀರಿನ ಬವಣೆ ನೀಗಿಸಲು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆಯೇ ಹೊರತು, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವುದಲ್ಲ.
ಆದ್ದರಿಂದ, ರಿಯೋ ಗ್ರಾಂಡೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೈಲ್ ನದಿಯವರೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಆಗಿರುವ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ನಾವು ಪಾಠ ಕಲಿಯಬೇಕಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜಾಣತನ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನಾವು ಉಳಿಸಿ ಹೋಗುವುದು ಬರೀ ಒಣಗಿದ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೋಳು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎದುರು ಮನುಷ್ಯನ ಹಟ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ಮುನ್ನಡೆಯುವ ಸಮಯ ಇದಾಗಿದೆ.
ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳಿಲ್ಲ.
ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್, ಟ್ರೆಂಡಿಂಗ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಉಚಿತವಾಗಿ ಚಂದಾದಾರರಾಗಿ.
